Telegram каналимизга аъзо бўлинг
Таҳлил

Астероидларга ракета зарбаси ёки сайёрани ҳимоя қилиш керакми?

711

24 ноябрь куни NASA биринчи сайёравий мудофаа аппарати DARTни коинотга учирди. Учириш SpaceX компаниясининг Falcon 9 ракетаси ёрдамида амалга оширилди. Тахминларга кўра, 2022 йилнинг кузида қурилма бошқариладиган таран орқали Ерга яқин келган астероид орбитасини ўзгартиради. Бу астероиднинг траекториясини ўзгартиришга биринчи уриниш бўлади. Лекин бу нима учун керак? Ерга хавфли самовий жисм таҳдид соляптими, коинотдан ҳужумни қайтаришга тайёргарлик кўриш вақти келдими?

Сайёрамизнинг турли космик объектлар билан тўқнашуви доимий равишда содир бўлади, Ерга тонналаб космик чанглар тушади. Аммо хавфли тўқнашувлар жуда кам учрайди: сайёра атмосфераси уни қуёш тизимининг кичик жисмларидан самарали ҳимоя қилади.

“Бизнинг атмосфера 22 км баландликкача тушаётган барча жисмларнинг 95 фоизини йўқ қилади. Қолган 5 фоизи яна 10 км масофа учишга муваффақ бўлади. Йўқ қилинган объектларнинг бўлаклари Ерга тушса-да, бироқ энди хавфли бўлмайди. Ҳажман кичиклиги учун кинетик энергияси “соябон”имиз – атмосфера томонидан йўқ қилинади”, – деб тушунтиради астроном Леонид Еленин, янги кометалар ва астероидларни кашф қилиш бўйича энг тажрибали рус мутахассисларидан бири.

Тунгус метеоритининг қулаши каби ҳодисалар камдан-кам, тахминан ҳар бир неча юз йилда бир марта учрайди. Бундан ташқари, кичик самовий жисмларнинг аксарияти аллақачон кашф этилган, уларнинг орбиталари ҳисоблаб чиқилган ва махсус каталогларга киритилган. Агар жуда кичик тасодифий объектлар ёки Қуёш йўналишидан учадиганлар (масалан, 2013 йил 15 февралда тушган Челябинск метеорити) бўлмаса, уларни замонавий телескоплар ёрдамида аниқлаш ҳали ҳам жуда қийин.

Яъни, кейинги бир неча ўн йилликларда қуёш тизимидаги самовий жисмлардан қўрқиш учун деярли ҳеч қандай сабаб йўқ деган хулосага келинади. Аммо нега бизга кеча бошланган DART каби миссиялар керак?

Юлдузлараро меҳмонлар

Гап шундаки, 2017 йил 19 октабрда Pan-STARRS телескопи маълумотлари асосида кузатувлар тарихида биринчи бўлиб Қуёш тизими орқали учиб ўтувчи 1I/Оумуамуа юлдузлараро объекти топилган эди. Аввалига у комета деб ҳисобланган, аммо кейин астероид сифатида қайта таснифланган. Узунлиги 230 м бўлган бу чўзилган космик жисм гиперболик траектория бўйлаб 26 км / с тезликда ҳаракат қилмоқда ва мутлақо бошқа юлдуз тизимидан бизга учиб келган.

Икки йилдан камроқ вақт ўтгач, 2019 йил октябрь ойида биринчи юлдузлараро комета 2I/Borisov россиялик астроном Геннадий Борисов томонидан кашф этилган. У ҳам, орбитасига қараганда, бошқа қуёш тизимидан келган меҳмон. Катта эҳтимол билан, кузатиш имкониятлари ортиб бориши билан одамлар бундай юлдузлараро жисмларга кўпроқ дуч келишади. “Мана шундай илмий ишлар борки, улар бу кашфиётлардан олдин ҳам ёзилган. Уларнинг таъкидлашича, ҳар қандай вақтда қуёш тизими ичида бир нечта бундай объектлар бўлиши мумкин. Ҳамма масала уларни аниқлашда. Улар бизнинг сайёрамиз орқали уча олади. Юпитер ортидан учиб ўтганларини ҳажми кичиклиги сабабли ҳозирги кузатув воситалари билан аниқлаб бўлмайди. Телескоплар ривожланиши билан бундай самовий жисмлар тобора кўпроқ топилади", - деб ҳисоблайди Леонид Еленин.

Бундай юлдузлараро ташриф буюрувчилар Ер учун мумкин бўлган энг хавфли таҳдиддир. Улар учинчи космик тезликда учишади ва кўпинча уларни фақат охирги дақиқада аниқлаш мумкин. Масалан, 1I/Оумуамуа бизнинг тизимимиздан кетиш траекториясида пайтидагина топилган. Ва ҳатто тўқнашув эҳтимоли жуда кичик бўлса ҳам, бу бемалол ўтиришга арзийди, дегани эмас.

DART миссияси ва ҳамкорликдаги ҳаракатлар

Бундай таҳдид бутун инсоният учун қийинчилик туғдиради: биргаликда ечим ишлаб чиқиш ва уни амалга ошириш зарур. Бунинг учун, биринчи навбатда, аниқлаш тизимларининг ишлашини жиддий яхшилаш талаб этилади - нафақат Ердан, балки махсус орбитал станциялардан ҳам мумкин бўлган хавфни кузатиш керак. Потенциал хавфли жисмларнинг тезлигини ҳисобга олган ҳолда, уларни ҳатто яқинлашганда ҳам - кутилган таъсирдан бир неча ҳафта ёки ой олдин аниқлаш имконияти талаб қилинади.

Шу билан бирга, Ерда ҳали юлдузлараро таҳдидни бартараф этишнинг ягона ишлаб чиқилган ва аллақачон синовдан ўтган тизими мавжуд эмас. Биринчидан, энг оддий усул - кинетик, астероид оддий, юқори тезликка тезлаштирилган, жанговар каллаксиз бомбардимон қилинганда фойдаланиш тажрибасини олишга арзийди. Бу DART миссияси доирасида синовдан ўтказилиши режалаштирилган.

Кинетик тутқич баландлиги 12,5 м ва кенглиги 2,4 м панеллари бўлган цилиндр бўлиб, у ишга туширилганда массаси 670 кг га этади, у зарба пайтида 500 кг дан сал кўпроқ бўлади. Унинг мақсади Аполлон оиласига мансуб Дидим (65803) иккилик тизимининг бир қисми бўлган, 750 метрли асосий танани айланиб турадиган 160 метрли Диморф астероидидир.

Агар бу усул унчалик самарали бўлмаса, инсоният космик жисмларни йўқ қилишнинг бошқа вариантларини ўйлаб топиши керак. Атмосферадан ташқаридаги ядровий портлаш самарасиз, шунинг учун муқобил вариантлардан бири ўша объектнинг ўзида  портлаш содир этиш бўлиши мумкин.

Ҳар ҳолда, вариантлар устида ишлаш лозим, чунки ишлаб чиқиш ва синовдан ўтказиш вақтни, инсониятнинг катта саъй-ҳаракатларини талаб қилади.

Ёқуб Умар тайёрлади

УЛАШИНГ:

Теглар:

Мавзуга доир:

Халқаро суд Арманистоннинг Озарбайжонга қарши даъвосини рад этди

142 11:30 08.12.2021

Жамол Қошиқчини ўлдиришда гумонланувчи Парижда ҳибсга олинди - ОАВ

262 10:46 08.12.2021

Бухоро: қадимий мадрасага гўзаллик салони рекламаси ўрнатилган

355 10:12 08.12.2021

Афғонистон: ўрмонларни ҳимоя қилиш учун ҳарбий бўлинма тузилди

207 09:39 08.12.2021

БААда дам олиш кунлари ўзгаради

780 09:15 08.12.2021

Минглаб фуқародан асоссиз айбловлар олиб ташланди, юзлаб фуқаро оқланди

433 08:08 08.12.2021
« Орқага